मोबाईल हातात आला… आणि माणूस हातातून निसटला!
“हातात मोबाईल आला,
जग जवळ आले…
पण कधी कधी,
जवळची माणसं दूर गेली.”
काल एका छोट्याशा प्रसंगाने मनात अनेक विचार सुरू झाले.
घरात सगळे जण एकत्र बसले होते. आई स्वयंपाकघरातून चहा घेऊन आली. वडील काहीतरी सांगत होते. मुलगा मोबाईलमध्ये गुंग होता, मुलगी सोशल मीडियावर काहीतरी पाहत होती आणि आईही चहाचा कप हातात घेऊन मोबाईलवर आलेले संदेश पाहत होती.
वडिलांनी दोन-तीन वेळा काहीतरी सांगण्याचा प्रयत्न केला.
कुणाचेच लक्ष नव्हते.
शेवटी ते शांत झाले आणि हळूच म्हणाले,
“घरात सगळे आहेत… पण बोलायला मात्र कोणीच नाही.”
वाक्य साधं होतं, पण मनात खोलवर उतरलं.
आज मोबाईलने आपलं आयुष्य खूप सोपं केलं आहे. जगाच्या एका टोकावर असलेल्या व्यक्तीशी आपण क्षणात बोलू शकतो. घरबसल्या पैसे पाठवू शकतो, वस्तू खरेदी करू शकतो, शिक्षण घेऊ शकतो, नवीन कौशल्य शिकू शकतो. माहितीचा महासागर आपल्या हातात आला आहे.
विशेषतः महिलांसाठी ऑनलाइन जगाने अनेक नवीन संधी उघडल्या आहेत.
बचत गटातील महिला आपल्या उत्पादनांची माहिती सोशल मीडियावर देऊ शकतात. घरबसल्या प्रशिक्षण घेऊ शकतात. डिजिटल व्यवहार करू शकतात. ऑनलाइन बाजारपेठेच्या माध्यमातून आपल्या गावातील उत्पादनं दूरवरच्या ग्राहकांपर्यंत पोहोचवू शकतात.
ज्या हातांनी संसार सांभाळला,
तेच हात आता व्यवसायही सांभाळू शकतात;
फक्त मोबाईल हातात असण्यापेक्षा
संधी ओळखण्याची नजर हवी.
एकेकाळी बाजारपेठ गावापुरती मर्यादित होती; आज मोबाईलच्या माध्यमातून ती गावाच्या पलीकडे पोहोचू शकते. ही तंत्रज्ञानाची ताकद आहे आणि तिचा योग्य वापर केला तर ती महिलांच्या आर्थिक स्वावलंबनाची नवी वाट ठरू शकते.
पण प्रत्येक सुविधेसोबत तिच्या योग्य वापराची जबाबदारीही येते.
कारण ऑनलाइन जग जितकं सुंदर आहे, तितकंच ते सावधपणे वापरण्याची गरज आहे.
स्क्रीनवर हजार चेहरे दिसतात,
पण मनातला चेहरा कोणाचा असतो?
हजारो नाती ऑनलाइन जोडली जातात,
पण खरं नातं किती जपलं जातं?
आज घरात चार माणसं एकत्र बसलेली असतात; पण प्रत्येकाच्या हातात वेगळी स्क्रीन असते. समोर बसलेल्या व्यक्तीशी बोलण्यापेक्षा दूरच्या व्यक्तीची पोस्ट पाहण्यात आपल्याला अधिक रस वाटतो.
पूर्वी संध्याकाळ झाली की घरात गप्पा रंगायच्या. आजी-आजोबांच्या गोष्टी ऐकायला मुलांकडे वेळ असायचा. शेजारच्या काकू आल्या की चहासोबत दोन तासांच्या गप्पा ठरलेल्या असायच्या.
आज त्या गप्पांची जागा अनेकदा स्क्रीनने घेतली आहे.
आपण म्हणतो, “माझे खूप मित्र आहेत.”
पण एखाद्या दिवशी मन खचले तर मनापासून ऐकून घेणारा किती जण असतील?
हा प्रश्न स्वतःला विचारण्याची वेळ आली आहे.
मोबाईल आपल्याला जगाशी जोडतो, पण कधी कधी आपल्या घरापासून तोडतो.
मोबाईलची बॅटरी संपली की आपण चार्जर शोधतो;
पण नात्यांमधली जवळीक संपली की
आपण माणूस शोधतो का?
ऑनलाइन जगात आणखी एक मोठा धोका आहे—तुलना.
सोशल मीडियावर प्रत्येकाचे आयुष्य सुंदर दिसते. कुणाचा प्रवास, कुणाचे घर, कुणाचा व्यवसाय, कुणाचे यश, कुणाचे आनंदाचे क्षण… सगळं काही चमकदार दिसतं.
पण त्या चमकदार चित्रामागची वास्तविकता आपल्याला माहीत नसते.
म्हणूनच दुसऱ्याच्या स्क्रीनवर दिसणाऱ्या आयुष्याशी आपल्या खऱ्या आयुष्याची तुलना करू नये.
तंत्रज्ञानाचा वापर ज्ञानासाठी करूया, व्यवसायासाठी करूया, शिक्षणासाठी करूया, स्वतःची प्रगती करण्यासाठी करूया.
पण त्याच वेळी आपल्या वेळेची आणि मानसिक शांततेचीही काळजी घेऊया.
कारण—
स्क्रोल करता करता वेळ निघून जातो,
पण गेलेला वेळ पुन्हा स्क्रीनवर सापडत नाही.
विशेषतः मुलांच्या बाबतीत ही बाब अधिक महत्त्वाची आहे. मोबाईल शिक्षणाचे प्रभावी साधन ठरू शकतो; पण त्याचा अतिरेक लक्ष विचलित करू शकतो. मुलांना मोबाईलपासून पूर्णपणे दूर ठेवण्यापेक्षा त्याचा योग्य आणि सुरक्षित वापर शिकवणे अधिक गरजेचे आहे.
ऑनलाइन व्यवहार करताना सावध राहणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. OTP, पासवर्ड, बँक खात्याची माहिती कोणाशीही शेअर करू नये. अनोळखी लिंकवर क्लिक करण्यापूर्वी विचार करावा. आकर्षक ऑफर दिसली म्हणून लगेच विश्वास ठेवू नये.
कारण डिजिटल जगात सुविधेसोबत सजगताही आवश्यक आहे.
शेवटी प्रश्न मोबाईलचा नाही.
प्रश्न आहे—मोबाईल आपल्या आयुष्याचा किती भाग बनला आहे?
तंत्रज्ञानाला विरोध करण्याची गरज नाही. उलट, योग्य वापर केला तर ते आपल्या प्रगतीचे प्रभावी साधन आहे.
पण साधन हातात असावे; सवय मनावर नसावी.
तंत्रज्ञान माणसासाठी निर्माण झालं,
माणूस तंत्रज्ञानासाठी नाही.
कधीतरी मोबाईल बाजूला ठेवूया.
समोरच्या माणसाकडे पाहूया.
आईला विचारूया—“थकलीस का?”
वडिलांना विचारूया—“काय सांगत होता?”
मुलांना विचारूया—“आज काय नवीन शिकलात?”
आणि एखाद्या मित्राला फक्त एवढंच विचारूया—“कसा आहेस?”
कदाचित या छोट्याशा प्रश्नात एखाद्या नात्याला पुन्हा जगण्याची संधी मिळेल.
कारण ऑनलाइन जग आपल्याला हजारो लोकांशी जोडू शकतं…
पण आपलेपणाची उब मात्र अजूनही माणसांमध्येच सापडते.
आणि शेवटी एवढंच—
“नेटवर्क गेलं तर मोबाईल काही काळ शांत राहतो;
पण नात्यांचं नेटवर्क गेलं,
तर आयुष्यच शांत होतं.”
No comments:
Post a Comment