माझ्या नजरेतून 04 शिक्षण बदलतंय… पण आपण काय गमावतोय?

 

• शिक्षण बदलतंय… पण आपण काय गमावतोय?

“मॅडम, आमच्या मुलाला अभ्यासासाठी पुस्तकाची गरजच नाही. सगळं मोबाईलवर मिळतं आता!”

एका पालकाचं हे वाक्य ऐकलं आणि क्षणभर विचारात पडले.

खरंच… काळ किती बदलला आहे!

कधीकाळी मुलांच्या दप्तरात पुस्तकं, वह्या, पाटी, कंपासपेटी आणि दोन-तीन पेन्सिली असायच्या. दप्तर जड असायचं, पण त्यातल्या प्रत्येक वस्तूला एक वेगळी किंमत होती.

आज दप्तर हलकं झालंय…
पण शिक्षणाचं ओझं मात्र कदाचित वाढलंय.

पूर्वी शिक्षक वर्गात फळ्यावर धडा लिहायचे. मुलं तो उतरवून घ्यायची. समजलं नाही तर हात वर करून प्रश्न विचारायचा.

आज स्मार्ट बोर्ड आहेत, डिजिटल क्लास आहेत, ऑनलाइन अभ्यासक्रम आहेत, व्हिडिओ आहेत, ॲप्स आहेत आणि एका क्लिकवर जगभराची माहिती उपलब्ध आहे.

शिक्षणाच्या या बदलाचं स्वागत करायलाच हवं.

पण या सगळ्या आधुनिकतेकडे पाहताना मनात एक प्रश्न पुन्हा पुन्हा येतो—

आपण मुलांना शिकवतोय की फक्त माहिती देतोय?

कारण माहिती आणि शिक्षण या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत.

गुगलवर उत्तर मिळू शकतं;
पण योग्य प्रश्न कोणता विचारायचा, हे गुगल शिकवू शकत नाही.

कृत्रिम बुद्धिमत्ता उत्तर तयार करून देऊ शकते;
पण त्या उत्तरामागचा विचार करायला मुलाला स्वतःची बुद्धी वापरावी लागते.

ऑनलाइन वर्ग ज्ञान देऊ शकतो;
पण शिक्षकाच्या एका वाक्यातून मिळणारा आत्मविश्वास प्रत्येक स्क्रीन देऊ शकतेच असं नाही.

पूर्वीच्या शिक्षणात काही मर्यादा होत्या. माहितीचे स्रोत कमी होते. साधनं कमी होती. संधीही मर्यादित होत्या.

आज संधी अफाट आहेत.

पण या संधींसोबत एक नवी जबाबदारीही आली आहे—
मुलांना फक्त स्पर्धेसाठी तयार न करता आयुष्यासाठी तयार करण्याची.

आज मुलाला चांगले गुण मिळवायचे आहेत.
चांगल्या कॉलेजमध्ये प्रवेश घ्यायचा आहे.
मोठं करिअर करायचं आहे.

हे सगळं महत्त्वाचं आहे.

पण त्याचबरोबर त्याला अपयश स्वीकारता येतंय का?
चूक झाली तर पुन्हा उभं राहता येतंय का?
एखाद्या मित्राला मदतीची गरज असेल तर त्याच्यासाठी थांबता येतंय का?
स्वतःपेक्षा कमी परिस्थितीत असलेल्या व्यक्तीचा आदर करता येतोय का?

हे प्रश्नही शिक्षणाइतकेच महत्त्वाचे आहेत.

आज आपण मुलांना म्हणतो—
“पहिला नंबर मिळव.”

पण कधी म्हणतो का—
“तुझ्या शेजारचा मुलगा मागे राहिला तर त्याला पुढे घेऊन ये.”

आपण म्हणतो—
“तुझं करिअर मोठं कर.”

पण कधी सांगतो का—
“मोठं झाल्यावर माणूस मोठा राहायला विसरू नकोस.”

शिक्षणपद्धती बदलणारच.

उद्याच्या वर्गात कदाचित पुस्तकांपेक्षा स्क्रीन अधिक असतील. शिक्षकांसोबत कृत्रिम बुद्धिमत्ताही शिकवेल. परीक्षा घेण्याची पद्धत बदलेल. अभ्यासक्रम बदलेल. नोकऱ्यांचे स्वरूप बदलेल.

बदलाला विरोध करून आपण मुलांना मागे ठेवू शकत नाही.

पण बदल स्वीकारताना मूल्यं मात्र गहाण ठेवता कामा नयेत.

कारण शिक्षणाचा अंतिम उद्देश केवळ डॉक्टर, इंजिनिअर, अधिकारी किंवा उद्योजक तयार करणं नाही.

शिक्षणाचा खरा अर्थ आहे—
विचार करणारा माणूस घडवणं.
प्रश्न विचारणारा माणूस घडवणं.
चूक मान्य करणारा माणूस घडवणं.
आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे… माणूस म्हणून जगणारा माणूस घडवणं.

आजच्या मुलांच्या हातात तंत्रज्ञान आहे.
त्यांच्या डोळ्यांसमोर संधींचं संपूर्ण जग आहे.

फक्त त्या हातात मोबाईल देताना
त्याच हातात एखाद्याचा हात धरण्याची संवेदनशीलताही आपण द्यायला हवी.

कारण—

शिक्षणाची साधनं बदलली तरी चालतील,
शिकण्याच्या पद्धती बदलल्या तरी चालतील;
पण शिक्षणातून माणूस हरवला,
तर या सगळ्या प्रगतीचा अर्थ काय?

शेवटी मनात एकच ओळ येते—

“गुणांनी हुशार असलेली पिढी अनेक तयार होतील;
पण गुणांसोबत माणुसकी जपणारी पिढी घडवणं,
हीच आपल्या शिक्षणव्यवस्थेची खरी परीक्षा आहे.”

माझ्या नजरेतून 03 मोबाईल हातात आला… आणि माणूस हातातून निसटला!

   

मोबाईल हातात आला… आणि माणूस हातातून निसटला!

“हातात मोबाईल आला,
जग जवळ आले…
पण कधी कधी,
जवळची माणसं दूर गेली.”

काल एका छोट्याशा प्रसंगाने मनात अनेक विचार सुरू झाले.

घरात सगळे जण एकत्र बसले होते. आई स्वयंपाकघरातून चहा घेऊन आली. वडील काहीतरी सांगत होते. मुलगा मोबाईलमध्ये गुंग होता, मुलगी सोशल मीडियावर काहीतरी पाहत होती आणि आईही चहाचा कप हातात घेऊन मोबाईलवर आलेले संदेश पाहत होती.

वडिलांनी दोन-तीन वेळा काहीतरी सांगण्याचा प्रयत्न केला.

कुणाचेच लक्ष नव्हते.

शेवटी ते शांत झाले आणि हळूच म्हणाले,

“घरात सगळे आहेत… पण बोलायला मात्र कोणीच नाही.”

वाक्य साधं होतं, पण मनात खोलवर उतरलं.

आज मोबाईलने आपलं आयुष्य खूप सोपं केलं आहे. जगाच्या एका टोकावर असलेल्या व्यक्तीशी आपण क्षणात बोलू शकतो. घरबसल्या पैसे पाठवू शकतो, वस्तू खरेदी करू शकतो, शिक्षण घेऊ शकतो, नवीन कौशल्य शिकू शकतो. माहितीचा महासागर आपल्या हातात आला आहे.

विशेषतः महिलांसाठी ऑनलाइन जगाने अनेक नवीन संधी उघडल्या आहेत.

बचत गटातील महिला आपल्या उत्पादनांची माहिती सोशल मीडियावर देऊ शकतात. घरबसल्या प्रशिक्षण घेऊ शकतात. डिजिटल व्यवहार करू शकतात. ऑनलाइन बाजारपेठेच्या माध्यमातून आपल्या गावातील उत्पादनं दूरवरच्या ग्राहकांपर्यंत पोहोचवू शकतात.

ज्या हातांनी संसार सांभाळला,
तेच हात आता व्यवसायही सांभाळू शकतात;
फक्त मोबाईल हातात असण्यापेक्षा
संधी ओळखण्याची नजर हवी.

एकेकाळी बाजारपेठ गावापुरती मर्यादित होती; आज मोबाईलच्या माध्यमातून ती गावाच्या पलीकडे पोहोचू शकते. ही तंत्रज्ञानाची ताकद आहे आणि तिचा योग्य वापर केला तर ती महिलांच्या आर्थिक स्वावलंबनाची नवी वाट ठरू शकते.

पण प्रत्येक सुविधेसोबत तिच्या योग्य वापराची जबाबदारीही येते.

कारण ऑनलाइन जग जितकं सुंदर आहे, तितकंच ते सावधपणे वापरण्याची गरज आहे.

स्क्रीनवर हजार चेहरे दिसतात,
पण मनातला चेहरा कोणाचा असतो?
हजारो नाती ऑनलाइन जोडली जातात,
पण खरं नातं किती जपलं जातं?

आज घरात चार माणसं एकत्र बसलेली असतात; पण प्रत्येकाच्या हातात वेगळी स्क्रीन असते. समोर बसलेल्या व्यक्तीशी बोलण्यापेक्षा दूरच्या व्यक्तीची पोस्ट पाहण्यात आपल्याला अधिक रस वाटतो.

पूर्वी संध्याकाळ झाली की घरात गप्पा रंगायच्या. आजी-आजोबांच्या गोष्टी ऐकायला मुलांकडे वेळ असायचा. शेजारच्या काकू आल्या की चहासोबत दोन तासांच्या गप्पा ठरलेल्या असायच्या.

आज त्या गप्पांची जागा अनेकदा स्क्रीनने घेतली आहे.

आपण म्हणतो, “माझे खूप मित्र आहेत.”

पण एखाद्या दिवशी मन खचले तर मनापासून ऐकून घेणारा किती जण असतील?

हा प्रश्न स्वतःला विचारण्याची वेळ आली आहे.

मोबाईल आपल्याला जगाशी जोडतो, पण कधी कधी आपल्या घरापासून तोडतो.

मोबाईलची बॅटरी संपली की आपण चार्जर शोधतो;
पण नात्यांमधली जवळीक संपली की
आपण माणूस शोधतो का?

ऑनलाइन जगात आणखी एक मोठा धोका आहे—तुलना.

सोशल मीडियावर प्रत्येकाचे आयुष्य सुंदर दिसते. कुणाचा प्रवास, कुणाचे घर, कुणाचा व्यवसाय, कुणाचे यश, कुणाचे आनंदाचे क्षण… सगळं काही चमकदार दिसतं.

पण त्या चमकदार चित्रामागची वास्तविकता आपल्याला माहीत नसते.

म्हणूनच दुसऱ्याच्या स्क्रीनवर दिसणाऱ्या आयुष्याशी आपल्या खऱ्या आयुष्याची तुलना करू नये.

तंत्रज्ञानाचा वापर ज्ञानासाठी करूया, व्यवसायासाठी करूया, शिक्षणासाठी करूया, स्वतःची प्रगती करण्यासाठी करूया.

पण त्याच वेळी आपल्या वेळेची आणि मानसिक शांततेचीही काळजी घेऊया.

कारण—

स्क्रोल करता करता वेळ निघून जातो,
पण गेलेला वेळ पुन्हा स्क्रीनवर सापडत नाही.

विशेषतः मुलांच्या बाबतीत ही बाब अधिक महत्त्वाची आहे. मोबाईल शिक्षणाचे प्रभावी साधन ठरू शकतो; पण त्याचा अतिरेक लक्ष विचलित करू शकतो. मुलांना मोबाईलपासून पूर्णपणे दूर ठेवण्यापेक्षा त्याचा योग्य आणि सुरक्षित वापर शिकवणे अधिक गरजेचे आहे.

ऑनलाइन व्यवहार करताना सावध राहणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. OTP, पासवर्ड, बँक खात्याची माहिती कोणाशीही शेअर करू नये. अनोळखी लिंकवर क्लिक करण्यापूर्वी विचार करावा. आकर्षक ऑफर दिसली म्हणून लगेच विश्वास ठेवू नये.

कारण डिजिटल जगात सुविधेसोबत सजगताही आवश्यक आहे.

शेवटी प्रश्न मोबाईलचा नाही.

प्रश्न आहे—मोबाईल आपल्या आयुष्याचा किती भाग बनला आहे?

तंत्रज्ञानाला विरोध करण्याची गरज नाही. उलट, योग्य वापर केला तर ते आपल्या प्रगतीचे प्रभावी साधन आहे.

पण साधन हातात असावे; सवय मनावर नसावी.

तंत्रज्ञान माणसासाठी निर्माण झालं,
माणूस तंत्रज्ञानासाठी नाही.

कधीतरी मोबाईल बाजूला ठेवूया.

समोरच्या माणसाकडे पाहूया.

आईला विचारूया—“थकलीस का?”

वडिलांना विचारूया—“काय सांगत होता?”

मुलांना विचारूया—“आज काय नवीन शिकलात?”

आणि एखाद्या मित्राला फक्त एवढंच विचारूया—“कसा आहेस?”

कदाचित या छोट्याशा प्रश्नात एखाद्या नात्याला पुन्हा जगण्याची संधी मिळेल.

कारण ऑनलाइन जग आपल्याला हजारो लोकांशी जोडू शकतं…

पण आपलेपणाची उब मात्र अजूनही माणसांमध्येच सापडते.

आणि शेवटी एवढंच—

“नेटवर्क गेलं तर मोबाईल काही काळ शांत राहतो;
पण नात्यांचं नेटवर्क गेलं,
तर आयुष्यच शांत होतं.”

 

माझ्या नजरेतून 02 विधवा झाली म्हणून आयुष्य थांबत नाही…

 

विधवा झाली म्हणून आयुष्य थांबत नाही…

काही दिवसांपूर्वी एका कार्यक्रमाला गेले होते. तिथे सहज एक वाक्य कानावर पडलं आणि मनात विचारांची एक वेगळीच मालिका सुरू झाली—

“विधवा झाली की बाईचं आयुष्य बदलून जातं…”

खरंच बदलतं का तिचं आयुष्य?
की बदलतो तो समाजाचा तिच्याकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन?

पती गमावणं ही कोणत्याही स्त्रीसाठी खूप मोठी वेदना असते. त्यासोबत घराची जबाबदारी, मुलांचं भविष्य, आर्थिक अडचणी आणि अनेक प्रश्न तिच्यासमोर उभे राहतात. पण या सगळ्यापेक्षाही कधी कधी एक गोष्ट अधिक त्रासदायक ठरते—समाजाकडून मिळणारी वागणूक.

पती गेल्यानंतर जणू तिच्या आयुष्यातले रंगही संपले, असा समज अजूनही काही ठिकाणी दिसतो.

तिच्या कपाळावर कुंकू नाही म्हणून तिच्याकडे वेगळ्या नजरेने पाहिलं जातं.
ती हसली तर प्रश्न पडतो.
ती नटली तर कुजबुज सुरू होते.
शुभकार्याला ती आली तर काही जणांच्या चेहऱ्यावर नाराजी दिसते.

कधी कधी तर तिच्या अस्तित्वालाच एक अदृश्य चौकट घालून दिली जाते—

“तू आता अशीच राहायचं…”

पण का?

तिचा पती गेला आहे…
तिचं आयुष्य नाही.

तिच्या आयुष्यातील एक नातं संपलं आहे, पण तिची ओळख संपलेली नाही.

ती अजूनही आई आहे, मुलगी आहे, बहीण आहे, मैत्रीण आहे. ती काम करू शकते, व्यवसाय करू शकते, निर्णय घेऊ शकते, स्वप्न पाहू शकते आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे—ती स्वतःच्या आयुष्याची मालक असू शकते.

आज शासन विविध योजनांच्या माध्यमातून विधवा आणि गरजू महिलांना आधार देण्याचा प्रयत्न करत आहे. स्वयंसेवी संस्था काम करत आहेत. बचत गटांच्या माध्यमातून महिलांना एकत्र आणलं जात आहे. प्रशिक्षण, स्वयंरोजगार, आर्थिक मदत, व्यवसायाच्या संधी अशा अनेक माध्यमातून महिलांना सक्षम करण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.

हे प्रयत्न नक्कीच महत्त्वाचे आहेत.

पण मला वाटतं, फक्त बाहेरची मदत पुरेशी नाही.

कारण एखाद्या महिलेच्या हातात आपण आर्थिक मदत देऊ शकतो, तिला प्रशिक्षण देऊ शकतो, व्यवसायाची संधी देऊ शकतो; पण तिच्या मनात स्वतःबद्दलचा विश्वास आपण बाहेरून देऊ शकत नाही.

तो तिला स्वतःमध्ये निर्माण करावा लागतो.

तिने स्वतःला एक दिवस सांगायला हवं—

“हो, माझ्या आयुष्यात दुःख आलं आहे; पण मी दुःख नाही.
हो, मी विधवा आहे; पण ही माझी संपूर्ण ओळख नाही.
माझ्या आयुष्याला अजूनही अर्थ आहे, स्वप्नं आहेत आणि दिशा आहे.”

हा विचार तिच्या मनात निर्माण होणं खूप गरजेचं आहे.

कारण आपण तिला कितीही वेळा “तू सक्षम आहेस” असं सांगितलं, तरी तिने स्वतःवर विश्वास ठेवला नाही तर त्या शब्दांना पूर्ण अर्थ मिळणार नाही.

म्हणूनच समाजानेही आपली भाषा आणि दृष्टी बदलायला हवी.

तिला “बिचारी” म्हणण्याऐवजी
“संघर्षातून उभी राहिलेली महिला” म्हणायला हवं.

तिच्याकडे दयेने पाहण्याऐवजी
सन्मानाने पाहायला हवं.

तिला काय घालायचं, कसं राहायचं, कुठे जायचं याचे नियम सांगण्याऐवजी
तिला स्वतःचे निर्णय घेण्याचा अधिकार द्यायला हवा.

तिला फक्त मदत करण्यापेक्षा
तिला संधी द्यायला हवी.

आणि सर्वात महत्त्वाचं—
तिच्या आयुष्याबद्दल निर्णय घेण्याऐवजी तिला तिच्या आयुष्याचा निर्णय स्वतः घेऊ द्यायला हवा.

कारण कदाचित विधवा महिलेला सर्वात जास्त गरज असते ती पैशांची नाही, तर एका वाक्याची—

“तू एकटी नाहीस… आणि तू कमीही नाहीस.”

आपण तिच्या हाताला आधार देऊ शकतो.
तिच्यासाठी योजना आणू शकतो.
तिला प्रशिक्षण देऊ शकतो.
तिला व्यवसायाची संधी देऊ शकतो.

पण पुढचं पाऊल तिलाच टाकावं लागेल.

आणि ते पाऊल टाकताना तिच्या मनात भीतीपेक्षा आत्मविश्वास असायला हवा.

“लोक काय म्हणतील?” यापेक्षा
“मला काय करायचं आहे?”

“माझ्यासाठी कोण उभं राहील?” यापेक्षा
“मी स्वतःसाठी किती उभी राहू शकते?”

हा बदल तिच्या मनात झाला, तर कदाचित तिचं आयुष्यच नव्हे, तर तिच्याकडे पाहणारा समाजही बदलेल.

विधवा होणं हा तिच्या आयुष्यातील एक दुःखद प्रसंग असू शकतो;
पण तो तिच्या संपूर्ण आयुष्याचा शेवट नसतो.

तिला पुन्हा हसायचं असेल तर हसू द्या.
तिला सुंदर साडी नेसायची असेल तर नेसू द्या.
तिला व्यवसाय करायचा असेल तर प्रोत्साहन द्या.
तिला शिकायचं असेल तर तिच्या सोबत उभे राहा.
तिला पुन्हा आयुष्य जगायचं असेल तर तिच्या भूतकाळाची शिक्षा देऊ नका.

कारण तिच्या कपाळावरचं कुंकू गेलं म्हणून
तिच्या आयुष्याचा रंग का जावा?

तिच्या हातातील बांगड्या गेल्या म्हणून
तिच्या स्वप्नांना आवाज का नसावा?

आणि तिच्या आयुष्यातील जोडीदार गेला म्हणून
तिच्या आयुष्याची किंमत का कमी व्हावी?

शासन प्रयत्न करत आहे.
संस्था प्रयत्न करत आहेत.
समाजानेही प्रयत्न करायला हवेत.

पण या सगळ्या प्रयत्नांना खरी ताकद तेव्हाच मिळेल, जेव्हा त्या महिलेच्या मनात स्वतःसाठी एक ठाम आवाज निर्माण होईल—

“मी विधवा आहे म्हणून कमी नाही.

मी एक स्त्री आहे, एक व्यक्ती आहे…
माझी स्वप्नं आहेत, माझी क्षमता आहे आणि माझं आयुष्यही आहे.”**

कदाचित खरी सामाजिक परिवर्तनाची सुरुवात इथूनच होईल—

तिच्यावर दया करण्यापासून नाही,
तर तिला माणूस म्हणून सन्मान देण्यापासून.

आणि कदाचित तिच्या आयुष्यातील सर्वात मोठी मदतही हीच असेल—

“तू पुढे चाल… आम्ही तुझ्या सोबत आहोत.”

मतदान जनजागृती कार्यक्रम

http://youtube.com/post/UgkxpPH0Ihay6dkaubLhhxN1BbiU-qvopFfu?si=YC_EiI9x1eT8TLxC

माझ्या नजरेतून 01 महिला आणि त्यांच्यावर होणारे विनोद

महिला आणि त्यांच्यावर होणारे विनोद

        काल एका कार्यक्रमाला गेले होते. कार्यक्रम छान सुरू होता. गप्पा, हशा आणि आनंदाचे वातावरण होते. तेवढ्यात कानावर एक वाक्य आले—
“महिलांना गाडी चालवता येत नाही.”

सगळे हसले. मीही त्या क्षणी काही बोलले नाही. पण घरी परतताना मात्र ते वाक्य मनात राहून गेले.

खरंच, महिलांबद्दल असे विनोद आपण किती सहज करतो! कधी त्यांच्या गाडी चालवण्यावरून, कधी स्वयंपाकावरून, कधी त्यांच्या बोलण्यावरून, तर कधी त्यांच्या निर्णयक्षमतेवरून. “बायका म्हणजे गोंधळ”, “महिलांना दिशा कळत नाही”, “बायका गाडी चालवतात म्हणजे धोका”... अशी वाक्ये आपण अनेकदा ऐकतो.

हे सगळं फक्त मजेत म्हटलं जातं, असंही आपण म्हणू शकतो. समोरच्याला दुखवण्याचा हेतू नसतो. पण प्रश्न इतकाच आहे की, प्रत्येक वेळी महिलांनाच विनोदाचा विषय का बनवायचं?

आजची महिला कुठे नाही? ती स्वतः गाडी चालवते, घर सांभाळते, नोकरी करते, व्यवसाय करते, शेती करते, कुटुंबाचा आर्थिक आधार बनते आणि गरज पडली तर संपूर्ण कुटुंबाची जबाबदारी एकटीनेही उचलते.

मग एखादी महिला गाडी चालवताना चूक झाली तर लगेच “महिलांना गाडी चालवता येत नाही” असं का म्हणायचं? एखाद्या पुरुषाकडून चूक झाली तर आपण संपूर्ण पुरुष समाजाला त्यासाठी जबाबदार धरतो का?

विनोद हा जीवनाचा सुंदर भाग आहे. हसणं, हसवणं यामुळे आयुष्य हलकं होतं. पण कोणाच्या कमीपणावर, दिसण्यावर, लिंगावर किंवा क्षमतेवर विनोद करून मिळवलेलं हसू किती योग्य आहे, याचाही विचार व्हायला हवा.

आपण अनेकदा म्हणतो, “अरे, एवढं मनावर घेऊ नकोस, तो तर जोक होता!” पण ज्याच्यावर तो जोक केला जातो, त्याला तो कसा वाटतो, हेही महत्त्वाचं आहे.

महिलांचा सन्मान म्हणजे त्यांच्यावर विनोदच करू नये असं नाही. उलट, महिलांसोबत हसता यायला हवं; त्यांच्यावर हसण्याची गरज पडू नये.

कारण शेवटी विनोद तोच सुंदर, ज्यातून सगळे हसतात—एकट्याची किंमत कमी करून बाकीचे नाही.

 We WATAVRUKSHA INFOTECH FOUNDATION,FOR NEW GENRATION ASHTA  are committed to provide quality education to necessitous students.

To continue this, we are running a fundraising campaign to gather funds for the purpose of distributing school kits to the students of Zila Parishad and ASHTA,SANGLI Municipal Corporation schools.

The school kit will contain:-
(1 school bag, 1 scale, 1 compass, 1 protractor, 1 eraser, 1 sharpener, 6 pencils, 6 notebooks)

Join us in this campaign by donating Rs. 650 only for 1 school kit and encourage students to study by making their learning process joyful and interesting.

Our address,
Watavruksha Infotech Foundation, For New Generation Ashta
Near police station,Ashta 
Dist. Sangli Maharashtra 416301
Bank detels;-
watavruksha Infotech Foundation, For New Generation Ashta.
Ashta , Tal: Walva , Dist: Sangli. 416301
Bank Name : IDBI Bank Ashta.
Account no. 0481104000072292
IFSC : IBKL 0000481 

#Your contribution can help in building great minds.