मुलांना स्वातंत्र्य हवंय, पण पालकांना अजूनही नियंत्रण! घराघरात वाढतंय पिढ्यांमधलं अंतर...
मुलांना मोठं होण्याची घाई आहे आणि पालकांना त्यांना अजूनही लहान ठेवायचं आहे. प्रेमाच्या नावाखाली नियंत्रण आणि स्वातंत्र्याच्या नावाखाली मनमानी... या दोन टोकांमध्ये हरवत चाललाय कुटुंबातील संवाद!
प्रत्येक आई-वडिलांचं एक स्वप्न असतं. आपली मुलं शिकावीत, मोठी व्हावीत, स्वतःच्या पायावर उभी राहावीत, आयुष्यात यशस्वी व्हावीत. त्यासाठी ते आयुष्यभर कष्ट करतात. स्वतःच्या अनेक इच्छा बाजूला ठेवतात. मुलांच्या भविष्याला आकार देण्यासाठी आपलं वर्तमान खर्ची घालतात.
पण गंमत अशी आहे की, ज्या मुलांना आपण स्वतःच्या पायावर उभं राहायला शिकवतो, ती मुलं जेव्हा स्वतःचे निर्णय घेऊ लागतात, तेव्हा अनेक पालकांना त्यांचं स्वातंत्र्य खटकू लागतं.
मुलांनी मोठं व्हावं, पण आपल्या विचारांपेक्षा वेगळा विचार करू नये. त्यांनी यशस्वी व्हावं, पण आपण ठरवलेल्या मार्गानेच. त्यांनी स्वतःचं आयुष्य घडवावं, पण प्रत्येक निर्णयासाठी आपली परवानगी घ्यावी.
मग प्रश्न पडतो... आपण मुलांना घडवत आहोत की आपल्या अपूर्ण राहिलेल्या स्वप्नांचं ओझं त्यांच्या खांद्यावर ठेवत आहोत?
काळ बदलला, पण विचारांची दारं उघडली का?
आजची पिढी वेगळी आहे. त्यांना वेगळ्या संधी दिसतात, वेगळी स्वप्नं पडतात. त्यांना केवळ नोकरी, लग्न, घर आणि संसार एवढंच आयुष्य वाटत नाही. त्यांना स्वतःची ओळख निर्माण करायची आहे. स्वतःच्या आवडीचं क्षेत्र निवडायचं आहे. स्वतःच्या निर्णयांची जबाबदारी घ्यायची आहे.
पण अनेक घरांमध्ये आजही प्रश्न तेच आहेत.
मुलगी उशिरा घरी का आली?
मुलगा आपल्या आवडीचं करिअर का निवडतोय?
मुलांनी आपल्या पसंतीने लग्न करण्याचा विचार का करावा?
नातेवाईक काय म्हणतील?
समाजात आपली प्रतिष्ठा काय राहील?
मुलांचं आयुष्य घडवण्यापेक्षा समाजाच्या नजरेत आपली प्रतिमा टिकवण्याची चिंता मोठी झाली, तर त्या घरात मुलांना मोकळेपणाने जगता येणार तरी कसं?
मुलींच्या बाबतीत स्वातंत्र्याची व्याख्या अजूनही वेगळी का?
आज मुली शिक्षण घेत आहेत, नोकऱ्या करत आहेत, व्यवसाय उभारत आहेत. घर चालवतात, कुटुंब सांभाळतात आणि स्वतःचं अस्तित्वही निर्माण करत आहेत.
पण तरीही त्यांच्या स्वातंत्र्यावर अनेक अदृश्य मर्यादा आहेत.
मुलगा उशिरा घरी आला तर काम असेल, मित्र असतील; मुलगी उशिरा आली तर शंभर प्रश्न. मुलगा स्वतःच्या पसंतीने आयुष्याचा जोडीदार निवडतो, तेव्हा त्याच्या निर्णयाचा विचार होतो; मुलगी तसाच निर्णय घेते, तेव्हा कुटुंबाची प्रतिष्ठा चर्चेत येते.
ही मानसिकता कधी बदलणार?
मुलींना सुरक्षित ठेवण्याच्या नावाखाली त्यांचं स्वातंत्र्य हिरावून घेण्यापेक्षा त्यांना सक्षम बनवणं अधिक महत्त्वाचं नाही का?
पालकांची भीतीही समजून घ्यायला हवी!
प्रत्येक पालक चुकीचा असतो असं नाही. त्यांनी आयुष्य पाहिलेलं असतं. संघर्ष केलेले असतात. अपयश, फसवणूक आणि जगातील कटू अनुभव त्यांना माहीत असतात.
त्यामुळे मुलांनी चुकीचा निर्णय घेऊ नये, त्यांचं नुकसान होऊ नये, ही त्यांची काळजी असते.
पण काळजी आणि नियंत्रण यामध्ये एक बारीक रेषा असते.
मुलांना योग्य-अयोग्य समजावून सांगणं हे पालकांचं कर्तव्य आहे; पण प्रत्येक वेळी स्वतःचाच निर्णय लादणं हा अधिकार नाही.
मुलांनी चुकू नये म्हणून त्यांना निर्णय घेऊच न देणं म्हणजे त्यांना आयुष्याचा अनुभव घेण्यापासून रोखणं होय.
मुलांनीही स्वातंत्र्याचा अर्थ समजून घ्यायला हवा!
या प्रश्नाचं दुसरंही वास्तव आहे. स्वातंत्र्य म्हणजे मनमानी नाही. स्वतःच्या आयुष्याचे निर्णय घेण्याचा अधिकार आहे, पण त्या निर्णयांची जबाबदारी स्वीकारण्याची तयारीही हवी.
पालकांनी केलेल्या त्यागाची जाणीव ठेवणं, त्यांच्याशी संवाद साधणं, त्यांच्या भावनांचा आदर करणं हेही मुलांचं कर्तव्य आहे.
प्रत्येक वेगळा विचार म्हणजे पालकांचा अपमान नसतो आणि प्रत्येक सल्ला म्हणजे हस्तक्षेप नसतो. हा फरक दोन्ही पिढ्यांनी समजून घेण्याची गरज आहे.
घरात संवाद हवा, न्यायालय नाही!
आज अनेक घरांमध्ये मुलं आपलं मन मोकळं करत नाहीत. कारण त्यांना उत्तर मिळण्याआधीच निर्णय ऐकवला जातो.
काही पालक मुलांचं बोलणं ऐकण्याऐवजी त्यांची तुलना इतर मुलांशी करतात. काही मुलं पालकांचं ऐकण्याऐवजी त्यांना जुन्या विचारांचे ठरवतात.
अशा वेळी नात्यांमध्ये प्रेम असतं, पण समजूतदारपणा नसतो. काळजी असते, पण विश्वास नसतो. एकत्र राहणं असतं, पण मनाने जवळ असणं नसतं.
घर हे असं ठिकाण असावं जिथे मुलांना आपली मतं मांडताना भीती वाटू नये आणि पालकांना आपलं महत्त्व संपल्यासारखं वाटू नये.
कारण घरात संवाद संपला की मुलं उत्तरं बाहेर शोधू लागतात आणि पालक तक्रारी करत बसतात.
शेवटी एकच विचार...
पालकांनी मुलांना जन्म दिला, त्यांचं संगोपन केलं, त्यांना संस्कार दिले. पण त्याचा अर्थ त्यांच्या संपूर्ण आयुष्याचा ताबा पालकांकडे असावा असा होत नाही.
मुलांनीही हे लक्षात ठेवावं की स्वातंत्र्य मिळवताना नाती तोडण्याची गरज नसते.
पालकांनी मुलांना पंख द्यावेत आणि मुलांनी त्या पंखांची ताकद ओळखावी.
कारण मुलं आपल्या आयुष्याचा भाग आहेत, आपल्या मालकीची वस्तू नाहीत.
त्यांना आपल्या सावलीत वाढवा, पण त्या सावलीतच कायम ठेवू नका. त्यांना आकाश दाखवा, उडण्याचं बळ द्या आणि स्वतःचं आकाश शोधण्याचं स्वातंत्र्यही द्या.
शेवटी पालकांनी एक गोष्ट लक्षात ठेवावी...
आपण मुलांसाठी आयुष्यभर घर बांधतो; पण त्या घरात त्यांना मोकळेपणाने श्वास घेता येत नसेल, तर त्या घराला घरपण कसं येणार?
आणि मुलांनीही लक्षात ठेवावं...
स्वतःचं आकाश शोधताना ज्या हातांनी आपल्याला चालायला शिकवलं, त्या हातांना विसरू नका.
तुमचं मत काय?
आजच्या काळात पालकांनी मुलांना अधिक स्वातंत्र्य द्यायला हवं की मुलांनी पालकांच्या अनुभवाला अधिक महत्त्व द्यायला हवं?
तुमच्या घरातही अशा पिढ्यांमधील विचारांचा संघर्ष अनुभवायला मिळतो का? तुमचं मत नक्की मांडा. Smitaa






