स्त्री मजबूत झाली… पण समाजाची नजर बदलली का?
काल एका कार्यक्रमातून घरी परतताना एक महिला भेटली. साधं राहणीमान, चेहऱ्यावर थकवा आणि बोलण्यात मात्र कमालीचा आत्मविश्वास.
गप्पा सुरू झाल्या.
ती म्हणाली,
“आता मी स्वतः कमावते. मुलांच्या शिक्षणाचा खर्च मी करते. घरात काही अडचण आली तर निर्णयही मी घेते. पूर्वी वाटायचं, कुणीतरी माझ्या पाठीशी असावं… आता वाटतं, मीच माझ्या पाठीशी उभी राहू शकते.”
हे सांगताना तिच्या चेहऱ्यावर अभिमान होता.
पण पुढच्याच क्षणी ती म्हणाली,
“फक्त एक गोष्ट अजून बदललेली नाही…”
मी विचारलं, “काय?”
ती हसून म्हणाली,
“लोकांची नजर.”
आणि खरंच…
स्त्री बदलली आहे.
पण तिच्याकडे पाहण्याची समाजाची पद्धत किती बदलली आहे?
आजची स्त्री घराबाहेर पडते, नोकरी करते, व्यवसाय करते, शेती करते, बचत गट चालवते, स्वतःच्या नावावर कर्ज घेते, घर बांधते, मुलांना शिकवते आणि अनेकदा संपूर्ण कुटुंबाची आर्थिक जबाबदारीही उचलते.
पण तिच्या या सगळ्या कर्तृत्वानंतरही तिच्या आयुष्याचं मूल्यमापन अनेकदा एका प्रश्नाने केलं जातं—
“घर व्यवस्थित सांभाळते ना?”
पुरुष दिवसभर काम करून घरी आला तर तो थकलेला असतो.
स्त्री दिवसभर काम करून घरी आली तर तिच्यासाठी दुसरी शिफ्ट सुरू होते.
स्वयंपाक, मुलं, घर, पाहुणे, आजारपण, सासर-माहेर, आणि त्यात स्वतःची नोकरी किंवा व्यवसाय…
तरीही तिच्या कामाचं कौतुक करण्याआधी एक प्रश्न तयार असतो—
“सगळं सांभाळता येतंय ना?”
कधी कधी वाटतं, स्त्रीला सक्षम करण्यापेक्षा समाज अजूनही तिला सगळं सहन करण्याची सवय लावत आहे.
ती घराबाहेर पडली तर प्रश्न.
उशिरा घरी आली तर प्रश्न.
स्वतःच्या पैशातून स्वतःसाठी काही घेतलं तर प्रश्न.
मैत्रिणींसोबत बाहेर गेली तर प्रश्न.
नोकरीत चांगलं काम करून पुढे गेली तर काहींच्या नजरेत अहंकार.
आणि एखाद्या चुकीच्या नात्यातून बाहेर पडून स्वतःचं आयुष्य पुन्हा उभं केलं तर?
तिथे तर समाजाकडे प्रश्नांपेक्षा निर्णय तयार असतात.
“तिनेच काहीतरी केलं असेल.”
“थोडं सहन केलं असतं तर संसार टिकला असता.”
“आजकालच्या मुलींना जरा जास्तच स्वातंत्र्य आहे.”
ही वाक्यं आपण किती सहज बोलतो.
पण कधी त्या स्त्रीच्या जागी स्वतःला ठेवून पाहतो का?
कधी विचार करतो का, की तिने घर सोडण्याआधी किती रात्री जागून काढल्या असतील?
किती वेळा स्वतःचे अश्रू पुसून मुलांसमोर हसली असेल?
किती वेळा स्वतःच्या इच्छा बाजूला ठेवल्या असतील?
आणि शेवटी जेव्हा ती स्वतःसाठी एक निर्णय घेते, तेव्हा आपण तिच्या संपूर्ण आयुष्याचा न्याय फक्त एका निर्णयावर करतो.
हेच तर बदलायचं आहे.
स्त्रीला समानता म्हणजे फक्त नोकरीची संधी देणे नाही.
तिला समानता म्हणजे घरातील निर्णयात तिचं मत विचारणं.
तिच्या कमाईकडे “मदत” म्हणून नाही, तर तिच्या कर्तृत्व म्हणून पाहणं.
घरकाम ही फक्त स्त्रीची जबाबदारी नसून कुटुंबाची सामूहिक जबाबदारी आहे हे स्वीकारणं.
मुलगा उशिरा घरी आला तर “काम असेल” असं म्हणणं आणि मुलगी उशिरा आली तर हजार प्रश्न विचारणं—ही मानसिकता बदलणं.
मुलाला “धाडसी हो” म्हणताना मुलीलाही तेवढंच सांगणं.
आणि सर्वात महत्त्वाचं…
स्त्रीने स्वतःसाठी घेतलेल्या निर्णयाला तिच्या चारित्र्याशी जोडणं थांबवणं.
कारण स्त्रीला प्रत्येक वेळी कुणीतरी वाचवण्याची गरज नसते.
कधी कधी ती स्वतःला स्वतः वाचवते.
कधी ती पडते, रडते, थांबते… आणि पुन्हा उभी राहते.
तिची ताकद ही तिच्या डोळ्यातील अश्रू नसल्यात नाही;
अश्रू असतानाही पुढे चालत राहण्यात आहे.
आज आपण मुलींना सांगतो—
“शिक.”
“कमव.”
“स्वतःच्या पायावर उभी राहा.”
पण त्यासोबत एक गोष्ट समाजानेही शिकायला हवी—
ती उभी राहिली तर तिच्या पायाखालची जमीन ओढू नका.
तिला उंच उडताना पाहून तिच्या पंखांची किंमत कमी करू नका.
स्त्री मजबूत झाली आहे.
आता समाजानेही इतकंच मजबूत व्हायचं आहे—
तिच्या स्वातंत्र्याला स्वीकारण्याइतका,
तिच्या निर्णयाचा आदर करण्याइतका,
आणि तिच्या संघर्षाला समजून घेण्याइतका.
कारण स्त्रीला बदलण्याचा काळ आता संपला आहे…
आता समाजाच्या नजरेत बदल घडवण्याची वेळ आली आहे.
ती कालपर्यंत आधार शोधत होती,
आज स्वतः आधार बनली आहे…
फक्त एवढंच करा,
तिच्या उंचीला मोजू नका,
तिच्या उंच भरारीकडे पाहायला शिका…
स्मिता
खूपच सुंदर
ReplyDeleteआपण मांडलेले विचार सध्याच्या स्त्रीयांच्या स्थितीबाबत योग्य आहेत. मात्र समाजाने दृष्टीकोन बदलायला हवा हे म्हणणे तितकेसे योग्य नाही. एका व्यक्तीने पालटणे योग्य की अनेक व्यक्तींनी एका व्यक्तीसाठी? स्त्री आणि पुरूष यात स्त्रीयांबाबत समाजाचा दृष्टीकोन निश्चित पालटला आहे. पण एखाद्या स्त्रीच्या संदर्भात तिच्या संपर्कातील व्यक्तींचा दृष्टीकोन हा त्या स्त्रीच्या वागण्यानूसार असू शकतो. हाच नियम प्रत्येक व्यक्तीला लागू होतो. अशा परिस्थितीत केवळ इतर व्यक्ती दोषी असं होत नाही. तर त्या व्यक्तीतील दोषही कारणीभूत असू शकतात. जर व्यक्तीने स्वतःतील दोष काढून टाकण्याचा प्रयत्न एक साधना म्हणून केला तर तिच्या आजूबाजूची परिस्थितीही पालटू लागते. यासाठी अध्यात्माचा अभ्यास करून स्वभावदोष निर्मूलनासाठी प्रयत्न केले तर लवकर यश मिळून अडचणी कमी होतात.
ReplyDelete