नवरात्रीचा जागर की माणुसकीचा अंधार? देवीची पूजा आणि रस्त्यावरचा संघर्ष!
देवीच्या हातातील त्रिशूळ पाहून आपण शक्तीची पूजा करतो… पण न्यायासाठी हातात फलक घेऊन रस्त्यावर उतरलेल्या माणसाच्या वेदना समजून घेतो का?
नवरात्री आली की घराघरांत घटस्थापना होते, मंदिरांत आरतीचे सूर घुमतात, देवीच्या दर्शनासाठी गर्दी होते. नऊ दिवस आपण आदिशक्तीच्या नऊ रूपांची पूजा करतो. तिच्या सामर्थ्याचा, धैर्याचा आणि अन्यायाविरुद्ध लढण्याच्या शक्तीचा जयघोष करतो.
पण याच काळात महाराष्ट्राच्या रस्त्यांवर विद्यार्थी, शेतकरी आणि सामान्य माणूस आपल्या हक्कांसाठी संघर्ष करत आहे. कुठे विद्यार्थ्यांच्या भविष्याचा प्रश्न आहे, कुठे उसाच्या रास्त दरासाठी शेतकऱ्याचा लढा आहे, तर कुठे शक्तिपीठ महामार्गासारख्या प्रकल्पामुळे जमीन आणि अस्तित्व धोक्यात येण्याच्या भीतीने भूमिपुत्र आवाज उठवत आहेत. दुसरीकडे, महागाईने सामान्य माणसाचे जगणे कठीण केले आहे.
प्रश्न वेगवेगळे आहेत; पण प्रत्येकाच्या मनात एकच आर्त हाक आहे—“आमचं ऐकणार कोण? आमच्या प्रश्नांना न्याय मिळणार कधी?”
आंदोलन करणारा माणूस केवळ हातात फलक घेऊन रस्त्यावर उतरत नाही. तो आपल्या कुटुंबाची चिंता, मुलांच्या भविष्याची स्वप्ने, कर्जाचे ओझे आणि जगण्याची धडपड सोबत घेऊन येतो. विद्यार्थ्याच्या हातातील फलक म्हणजे त्याच्या भविष्याची हाक असते. शेतकऱ्याच्या घोषणांमागे त्याच्या कुटुंबाच्या भाकरीचा प्रश्न असतो. जमिनीच्या हक्कासाठी लढणाऱ्या भूमिपुत्रासाठी ती माती केवळ जमीन नसते; ती त्याच्या पूर्वजांच्या आठवणी, वर्तमानाचा आधार आणि पुढच्या पिढीच्या भविष्याची हमी असते.
मग त्यांच्या आवाजाकडे आपण केवळ गर्दी, घोषणाबाजी किंवा वाहतुकीचा अडथळा म्हणून पाहायचे का?
होय, आंदोलनामुळे सामान्य नागरिकांना त्रास होऊ नये, कायद्याचे पालन व्हावे आणि प्रश्न शांततापूर्ण मार्गाने सुटावेत, हे महत्त्वाचे आहे. पण आंदोलनामुळे होणारा त्रास दिसतो, तेव्हा त्या आंदोलनामागची वेदनाही दिसायला हवी.
आंदोलन चुकीचे आहे की नाही, हे ठरवण्यापूर्वी एक प्रश्न विचारायला हवा—माणसाला रस्त्यावर उतरावेच का लागले?
अनेकदा आंदोलन एका दिवसात जन्माला येत नाही. ते दीर्घकाळ दुर्लक्षित राहिलेल्या प्रश्नांचा उद्रेक असते. वेळेत संवाद झाला असता, प्रश्न गांभीर्याने ऐकले गेले असते आणि निर्णयप्रक्रियेत पारदर्शकता असती, तर कदाचित अनेकांना आपल्या हक्कांसाठी रस्त्यावर उतरावे लागले नसते.
विकास नक्कीच हवा; पण कोणाच्या आयुष्याची किंमत मोजून? महामार्ग हवेत, प्रकल्प हवेत, प्रगतीही हवी; पण त्या प्रगतीच्या वाटेवर एखाद्याचे घर, जमीन, उपजीविका आणि भविष्य धोक्यात येत असेल, तर त्याचा आवाज ऐकणे हीदेखील विकासाचीच गरज आहे.
कारण विकासाची खरी उंची रस्त्यांच्या लांबीने नाही, तर सामान्य माणसाच्या आयुष्यात निर्माण झालेल्या सुरक्षिततेने, सन्मानाने आणि समृद्धीने मोजली जाते.
नवरात्रीत आपण देवीसमोर दिवे लावतो, फुले वाहतो, आरती करतो. पण त्याच वेळी एखाद्या शेतकऱ्याच्या घरात पैशाअभावी मुलांच्या शिक्षणाची फी थकलेली असते. एखादा विद्यार्थी भविष्याच्या अनिश्चिततेने अस्वस्थ असतो. महागाईमुळे एखाद्या आईला महिन्याचा खर्च भागवताना तडजोड करावी लागते.
देवीसमोरचा दिवा उजळतो; पण त्यांच्या आयुष्यातील अंधार दूर करण्यासाठी आपण काय करतो?
देवीची पूजा करणं म्हणजे केवळ तिच्या चरणी डोकं ठेवणं नव्हे; तर अन्यायासमोर आपली मान ताठ ठेवणंही आहे.
महिषासुराचा वध करणाऱ्या देवीची कथा आपण श्रद्धेने ऐकतो. पण आपल्या समाजातील अन्याय, असंवेदनशीलता, भ्रष्टाचार आणि माणसाच्या हक्कांकडे दुर्लक्ष करणाऱ्या वृत्तीविरुद्ध आपण काय करतो? शक्तीची पूजा केवळ उत्सवापुरती मर्यादित ठेवायची, की त्या शक्तीचा उपयोग अन्यायाविरुद्ध उभे राहण्यासाठीही करायचा?
आंदोलनातील प्रत्येक मागणी योग्य असेलच असे नाही; पण प्रत्येक प्रश्न ऐकून घेण्याची तयारी असली पाहिजे. मागण्यांची वस्तुस्थिती तपासणे, संवाद साधणे, योग्य तो निर्णय घेणे आणि न्याय्य मार्ग काढणे ही प्रशासनाची व समाजाची जबाबदारी आहे.
कारण श्रद्धा आपल्याला देवाजवळ घेऊन जाते; पण माणुसकीच आपल्याला माणसाजवळ घेऊन येते.
देवीपुढे दिवे लाख, रस्त्यावर अंधार,
न्यायासाठी माणूस उभा, तरी बंद दरबार!
शक्तीची पूजा कसली, माणुसकीच हरवली तर?
देवीचा खरा जागर होईल, माणूस माणसासाठी उभा राहिला तर!
या नवरात्रीत देवीकडे केवळ सुख-समृद्धी नको, तर अन्यायाविरुद्ध लढण्याचे धैर्य आणि दुसऱ्याच्या वेदना समजून घेणारे संवेदनशील मन मागूया. विद्यार्थ्यांच्या स्वप्नांना दिशा मिळो, शेतकऱ्यांच्या घामाला योग्य दाम मिळो, महागाईने त्रस्त कुटुंबांना दिलासा मिळो आणि आपल्या जमिनी, हक्क व भविष्याबद्दल चिंता करणाऱ्या प्रत्येकाला न्याय मिळो.
कारण देवीसमोर नतमस्तक होणे ही श्रद्धा आहे; पण अन्यायाने मान खाली घालावी लागलेल्या माणसाला सन्मानाने जगता यावे यासाठी उभे राहणे ही खरी माणुसकी आहे.
देवीच्या मंदिरातील घंटानादाइतकाच महत्त्वाचा आहे न्यायासाठी व्याकूळ झालेल्या माणसाचा आवाज!
नवरात्रीचा खरा जागर तेव्हाच होईल, जेव्हा आपण देवीच्या शक्तीला केवळ पूजणार नाही, तर माणसाच्या संघर्षातही त्या शक्तीचा अर्थ शोधू.
देवीची पूजा नऊ दिवसांची असू शकते; पण माणुसकीचा जागर वर्षाचे ३६५ दिवस व्हायला हवा!
— Smitaa
No comments:
Post a Comment